استیذان در لغت به معنی درخواست اذن کردن و اجازه خواهی آمده است. در زمان ظهور اسلام اعراب جاهل برای ورود به حریم منازل یکدیگر؛ درخواست اذن و اجازه نمی کردند. به عبارتی اجازه خواستن برای ورود به منزل دیگران را نوعی توهین به خود می دانستند. به همین دلیل است که خانه های صدر اسلام اکثرا درب نداشتند و یا درب دو لنگه ای داشتند که هیچ قفل و مانعی برای گشایش نداشت.

آیات ۲۷ و ۲۸ و ۲۹ سوره نور نیز در همین باره نازل گردیده است. در ابتدای آیه ۲۷ می فرماید که ای اهل ایمان هرگز به هیچ خانه ای جز خانه خودتان بدون درخواست اجازه وارد نشوید. و در آیه ۲۸ اضافه می کند که اگر کسی در خانه نبود نیز حق ورود را نخواهید داشت. و در ادامه می آورد که اگر صاحب خانه حتی بدون خروج از آن؛ شما را امر به بازگشتن کرد باید بازگردید و به هیچ وجه دلگیر نشوید. و در آیه ۲۹ نیز به عنوان یک تبصره می آید که اگر خانه سکنه نداشت و شما در آن نفعی داشتید اجازه ورود دارید و البته در انتها می افزاید که خداوند به آنچه پنهان می کنید آگاه است.

شاید در نگاه اول به نظر بیاید که اسلام به دلیل تاکید فراوانی که بر بحث زن و حجاب دارد چنین بحثی را مطرح کرده و اصولا آیات استیذان نیز فقط برای تحدید بیشتر زنان نازل گردیده است. اما در آیات فوق هیچ اشاره ای به خانه ای که در آن زن زندگی می کند و یا نمی کند نشده است و از اینجا حاصل می شود که فقط و فقط در بحث استیذان احترام به حریم و حوزه خصوصی افراد مطرح بوده است. پس فلسفه استیذان از مسائلی چون حجاب بسیار کلی تر است و در آن موضوع حوزه شخصی مومنین مطرح است. روایتی از رسول خدا نیز نقل گردیده که بحث استیذان را حتی برای ورود به منزل محارم نیز وارد می داند که این خود شاهد دیگری برای این ادعاست.

عبارت یا الله نیز که برای اذن ورود خواهی در فرهنگ ما مرسوم است بر پایه حدیثی از رسول خداست که پس از طرح بحث استیذان از مومنین می خواهد برای کسب اجازه ورود از ذکر خداوند استفاده کنند.

پیامبر نیز خود برای عمل به آیات فوق الذکر حتی برای ورود به خانه دخترش زهرا (س) در مقابل در می ایستاده و سه بار با عبارت السلام علیکم یا اهل البیت تقاضای ورود می کرده و اگر پاسخی نمی آمده باز می گشته است. و می فرموده که یا در منزل نیستند و یا علاقه ای به ورود ما ندارند.

مرتضی مطهری در کتاب حجاب خود شرح می دهد که در عربی کلمه بیت که در این آیات نیز مورد استفاده قرار گرفته به معنی اتاق است پس اسلام حوزه خصوصی را به اتاق افراد یک خانواده نیز می کشاند و اگر نه از کلمه دار به معنی خانه بهره می جسته است. پس بنابراین اسلام هر محدوده خصوصی را محترم شمرده و دیگران را نیز به احترام به آن وا می دارد.

در فرهنگ غربیان شاهدیم که مثلا اگر فردی سرزده به منزل دیگری مراجعه می کند؛ اگر فرد میزبان وی را به دلیل مشغله فردی بازگرداند ناراحتی و دلزدگی به وجود نمی آید. در فرهنگ اسلامی نیز برخورد صحیح این گونه است ولی متاسفانه در فرهنگ ما این اصول به طرز نامطلوبی جابه جا شده اند.

نقل است که اگر در زمان مطالعه روزانه مهمانی برای آیت الله بروجردی می آمد و حتی اگر از مراجع و طلاب نیز بود؛ ایشان پذیرش مهمان را به زمان دیگری موکول می کرده اند. اتفاقا یکی از طلاب نیز که با همین مسئله برخورد کرده بوده همه جا می نشسته و نقل می کند که گویا آیت الله بروجردی از من ناراحت هستند که مرا به خانه خود راه نداده اند. اتفاقا آیت الله بروجردی ایشان را در اثنای یک جمع دوستانه ملاقات می کنند و با روی خوش با وی گپ می زنند و وقتی روحانی مذکور ماجرای توهم خود را تعریف می کند به همین روایت پیامبر اشاره کرده و بحث حریم و حوزه خصوصی در اسلام را پیش می کشند.

پ.ن : مطمئنا در این بحث نیز تناقضاتی میان اسلام تئوریک و اسلامی که به صورت اجرایی و حکومتی دیده ایم مشاهده می شود که امیدوارم عزیزان خواننده فقط بحث تئوریک مسئله را در نظر بگیرند.